وبلىس ورتالىعىنداعى س.تورايعىروۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە 6-9 ءساۋىر كۇندەرى «توم Kazakhstan» مەيكاتون ءىس-شاراسىنىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى اياقتالدى. ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن 50 ونەرتاپقىشتان قۇرالعان 10 كوماندا مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان قۇرىلعىلار جاسادى.
ولاردىڭ قاتارىندا ستۋدەنتتەر, وقىتۋشىلار, دارىگەرلەر, ينجەنەرلەر, روبوت-تەحنيكا, ءىت ماماندارى بار. ماقسات – 10 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاننىڭ تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتىپ, قيمىل-قوزعالىستارىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن كومەك بەرۋ.
جالپى, مەيكاتون توم الەۋمەتتىك شاراسىنىڭ گەوگرافياسى جىل سايىن كەڭەيىپ كەلەدى. بۇل شارا 2014 جىلدان بەرى اقش, ارگەنتينا, ۇلىبريتانيا, يزرايل, برازيليا, كانادا, ۆەتنام ەلدەرىندە ءوتىپتى. ال, 2017 جىلى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە العاش رەت قولعا الىندى.
جوبا ەلىمىزدەگى «تەل-اۆيۆ ۋنيۆەرسيتەتى دوستارىنىڭ قاۋىمداستىعى», وبلىس اكىمدىگى مەن س.تورايعىروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. سونىمەن قاتار ERG (ەۋرازيالىق توپ), «كەز» اق قولداۋ كورسەتۋدە. ال, قاۋىمداستىقتىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ءسانيا اراپوۆانىڭ ايتۋىنشا, ۋنيۆەرسيتەتتە وتكەن شارادا مۇگەدەك جانداردىڭ قيمىل-قوزعالىستارىن جەڭىلدەتۋگە ارنالعان قۇرىلعىلاردى 10 قاتىسۋشى كوماندا 72 ساعاتتىڭ ىشىندە قۇراستىرىپ شىعۋى كەرەك. وسى مارافونعا قاتىسقان كوماندالار سۋردو-اقپاراتتى داۋىستاپ جەتكىزە الاتىن «اقىلدى قولعاپ», «كوزى كورمەيتىن جانە كورۋ قابىلەتى ناشار ادامدارعا ارنالعان بەلبەۋ-ناۆيگاتور», «تىرەك-قوزعالىس اپپاراتى بۇزىلعان ادامداردىڭ اياق بۇلشىق ەتتەرىن جاتتىقتىرۋعا ارنالعان ەمدىك ترەناجەر» جانە باسقا دا قۇرالدارى ۇسىنىلىپتى. قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الۋعا 3 ميلليون تەڭگەدەي قارجى جۇمسالعان.
ءسويتىپ مەيكاتوننىڭ 2-ءشى كەزەڭى بارىسىندا مۇگەدەك جاندارعا كومەكتەسۋ ءۇشىن باعاسى قولجەتىمدى ءارى پايدالى ءتۇرلى قۇرالدار, قۇرىلعى جاساۋ, بۇل قۇرالدى جاساۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن كوشىرمە پروتوتيپتەر دايىندالدى. وسى جولى وتكەن مەيكاتوننىڭ ەرەكشەلىگى دە سول, كوشىرمەلەردى جاساۋ بارىسىندا ينجەنەرلەرگە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار وزدەرى كومەكتەستى. جاسالعان قۇرالدار ولاردىڭ كۇندەلىكتى تىرلىگىن جاقسارتۋ ءۇشىن قاجەت. ناتيجەسىندە بۇل كوشىرمە-پروتوتيپتەر پايدالى ءارى قولجەتىمدى قۇرالدارعا اينالادى, ال, مەيكەرلەر كومانداسى تابىستى ستارتاپ-جوباسى بار الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە اينالادى. بۇل جولى تىرەك-قوزعالىس اپپاراتى بۇزىلعان جانە كورۋ قابىلەتى ناشار ادامداردىڭ عانا ەمەس, ەستۋ قابىلەتى زاقىمدانعان جاندارعا دا كومەك كورسەتىلدى. ءۇشىنشى كەزەڭىندە مەيكەرلەر جاساعان قۇرالداردىڭ بارلىعى مۇگەدەكتەرگە تارتۋ ەتىلدى. جاڭا جوبالاردى تانىستىرۋ راسىمىنە وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ قاتىستى.
سونىمەن بىرگە بۇل جولعى مەيكاتونعا كەلگەن TOM GLOBAL وكىلى لەكسا لەۆت مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان قۇرىلعىلار الەمدىك نارىقتا وتە قىمبات. سوندىقتان بىزدەر وتكىزەتىن مەيكاتوننىڭ ماقساتى – قولجەتىمدى, ساپالى قۇرال جاساۋ. جاۋاپتى ءىس جاقسى ناتيجەلەر بەرەدى. بۇل جوبا مۇگەدەك جاندارعا كومەكتەسەدى دەپ سەنەمىن, دەيدى.
TOM: Tikkun Olam Makers – مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋدى ماقسات ەتەتىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار (need-knowers – نيد-نوۋەرلەر) مەن ونەرتاپقىشتاردى (makers – مەيكەرلەر) بايلانىستىراتىن عالامدىق قوزعالىس. جوبانىڭ ءمانى – مۇگەدەك جانداردىڭ ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋ. مىسالى, الماتى اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنت ينجەنەرلەرى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالالار عانا ەمەس, ەرەسەكتەر ءۇشىن كوشەدە جۇرۋگە ىڭعايلى ءۇش اياقتى ۆەلوسيپەد جاساپ شىقتى. مۇنداي ۆەلوسيپەدتەر نارىقتا بار بولعانىمەن ولار تەك بالالارعا ارنالعان كورىنەدى. تاعى ءبىر الماتىلىق «كid robotics» كومانداسى ەستۋ جانە سويلەۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان مۇگەدەك جانعا «اقىلدى قولعاپ» جاسادى. اسقار اسكەروۆتىڭ ايتۋىنشا, ەرەكشە «اقىلدى قولعاپ» قۇرىلعىسى سويلەي الادى, ىممەن كورسەتىلگەن بەلگىنى سوزبەن جەتكىزەدى. سۋردو-اقپاراتتى داۋىستاپ جەتكىزە الادى, ەستۋ قابىلەتى ناشار ادامنىڭ نە ايتقىسى كەلگەنىن تۇسىنۋگە بولادى. ونەرتاپقىشتار «اقىلدى قولعاپتى» ەستۋ قابىلەتى ناشار جاندار قوعامىندا جۇمىس ىستەيتىن دميتري ۆيليۋنوۆقا ارنايى جاساپتى. شاراعا قاتىسۋشى بەرىك ساعيتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, شارادا ەرەكشە كوزگە تۇسكەن «اقىلدى قولعاپتاردا» جازىلعان سوزدەر مەن ماتىندەردى ءتۇسىنىپ, ۇيرەنۋ ءۇشىن ءار فۋنكتسيانى مۇگەدەك ادام جاتتاپ الۋى كەرەك. تاعى ءبىر قاتىسۋشى جۇلدىز تاشكەنباەۆا ەكى دوڭگەلەكتى ۆەلوسيپەدتى ءۇش دوڭگەلەك ەتىپ جاسادىق, تەپە-تەڭدىك ساقتالادى. ونەرتاپقىشتاردىڭ وزدەرى جاساپ-قۇراستىرعان قۇرىلعىلارىن جۇزەگە اسىرىپ, قولدانىسقا ەنگىزۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى, دەيدى.
بىلتىر قاراعاندىلىق ستۋدەنتتەر جاساعان ەكزوسكەلەت جوباسى اربادا وتىرعان ۆالەنتينا تولماچوۆانىڭ بۇگىندە وزدىگىنەن جۇرۋىنە سەبەپكەر بولسا – ول مەيكاتوننىڭ ءبىر ناتيجەسى. بۇل قۇرىلعىلار مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتىپ, سەنىمدىلىككە جەتەلەيدى.
– سىزدەر جاي عانا پروتوتيپ-كوشىرىمە ازىرلەپ وتىرعان جوقسىزدار. سىزدەر مۇگەدەك جانداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋدا وزگەلەرگە ۇلگى بولىپ, قوعامدىق سانانى وزگەرتىپ جاتىرسىزدار. كەدەرگىگە ۇشىراعان ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋداسىزدار, – دەدى ءسانيا اراپوۆا مەيكەرلەرگە.
– بارلىق يدەيالار مەن باستامالاردىڭ جۇزەگە اسارىنا سەنىمدىمىن. بۇل جوبالار تاعدىرى كۇردەلى ادامداردىڭ ءومىر سۇرۋىنە اشىلعان جول, – دەيدى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى گاۋھار احمەتوۆا.
ءيا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار بىزبەن بىرگە ءبىر قوعامدا ءومىر سۇرۋدە. بىراق, ولاردى سيرەك كورەمىز. ءوز بەتىمەن اياق كيىمىنىڭ باۋىن بايلاپ, تاماق ىشە الماي, زاتتارىن قول سوزىپ الا المايدى, كوشەگە شىعا المايدى. ولاردىڭ وزگەلەر سەكىلدى ءومىر ءسۇرۋى, جۇمىس ىستەۋى قانشالىقتى قيىن ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ال, ونداي جاندارعا كىمدەر كومەك بەرمەك دەگەن ساۋالعا مەيكاتون توم Kazakhstan ۇيىمداستىرعان الەۋمەتتىك ماڭىزى بار شارا وي سالارى ءسوزسىز
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ۆالەري بۋگاەۆ